Hưởng ứng Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh trung học năm học 2026–2027, học sinh Trường TH-THCS Tân Hồng, xã Đường An, thành phố Hải Phòng đã thực hiện dự án “Tác động của việc sử dụng điện thoại thông minh đến khả năng tập trung và thói quen tự học của học sinh THCS”. Với hướng nghiên cứu gần gũi, thiết thực, dự án bước đầu ghi nhận những chuyển biến tích cực trong việc hạn chế xao nhãng và nâng cao hiệu quả tự học của học sinh.
1. Từ những vấn đề thực tiễn đến ý tưởng nghiên cứu khoa học
Trong thời đại công nghệ số, điện thoại thông minh ngày càng trở nên phổ biến và có vai trò quan trọng trong học tập, giao tiếp và giải trí của học sinh. Với khả năng truy cập thông tin nhanh chóng, điện thoại hỗ trợ các em tra cứu tài liệu, tìm kiếm kiến thức và trao đổi bài học thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, việc sử dụng điện thoại thiếu kiểm soát, đặc biệt là thói quen xem mạng xã hội, video ngắn, tin nhắn hoặc trò chơi trong thời gian tự học, có thể khiến học sinh bị phân tán sự chú ý, gián đoạn quá trình học tập và khó hoàn thành nhiệm vụ đã đặt ra.
Xuất phát từ thực tế trên, hai học sinh Vũ Bảo Nam và Lê Thị Khánh Ngọc, lớp 8A, Trường TH-THCS Tân Hồng, dưới sự hướng dẫn của các thầy giáo Vũ Trọng Thuấn và Phạm Văn Dược, đã thực hiện dự án nghiên cứu khoa học với tên gọi: “Tác động của việc sử dụng điện thoại thông minh đến khả năng tập trung và thói quen tự học của học sinh THCS”.
Dự án thuộc lĩnh vực Khoa học xã hội và hành vi, hướng tới việc tìm hiểu thói quen sử dụng điện thoại của học sinh, nhận diện các yếu tố gây xao nhãng và đề xuất những giải pháp đơn giản, dễ áp dụng nhằm nâng cao khả năng tự học.
Điểm đáng chú ý của đề tài là không xem điện thoại thông minh hoàn toàn có hại, mà tập trung tìm hiểu cách sử dụng thiết bị này một cách hợp lý, đúng mục đích và có kế hoạch.
2. Nghiên cứu khoa học từ chính thói quen học tập hằng ngày
Để triển khai dự án, nhóm nghiên cứu đã xây dựng hệ thống phiếu khảo sát, nhật ký tự học và các công cụ ghi nhận kết quả phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS.
Theo báo cáo, nhóm tiến hành khảo sát 40 học sinh nhằm tìm hiểu thời gian, mục đích sử dụng điện thoại và mức độ thường xuyên kiểm tra điện thoại trong thời gian tự học.
Kết quả khảo sát ban đầu cho thấy:
- 60% học sinh sử dụng điện thoại từ 2 giờ mỗi ngày trở lên.
- 65% học sinh tự đánh giá bản thân thường xuyên hoặc rất thường xuyên mở điện thoại trong lúc tự học.
- Nhóm học sinh sử dụng điện thoại từ 2 đến dưới 3 giờ mỗi ngày chiếm tỷ lệ cao nhất, với 37,5%.
Những số liệu trên phản ánh thực trạng đáng quan tâm về thói quen sử dụng điện thoại ở nhóm học sinh tham gia khảo sát, đồng thời đặt ra yêu cầu cần có những biện pháp hỗ trợ học sinh hình thành kỹ năng tự quản lý thời gian và duy trì sự tập trung trong học tập.
Không dừng lại ở việc khảo sát, nhóm nghiên cứu tiếp tục xây dựng và áp dụng giải pháp mang tên “20 phút tập trung”.
Giải pháp khuyến khích học sinh xác định rõ nhiệm vụ trước mỗi buổi tự học, hạn chế sử dụng điện thoại cho những hoạt động không liên quan đến bài học, đồng thời tự ghi nhận số lần xao nhãng và mức độ hoàn thành mục tiêu sau mỗi buổi.
Trong quá trình thực hiện, học sinh được hướng dẫn sử dụng phiếu ghi chép đơn giản, không cần cài đặt phần mềm hoặc sử dụng thiết bị chuyên dụng. Nhờ đó, giải pháp có tính thực tiễn và phù hợp với điều kiện học tập của nhiều học sinh.
3. Những kết quả bước đầu đáng khích lệ
Sau hai tuần áp dụng giải pháp, nhóm nghiên cứu tiến hành tổng hợp và so sánh dữ liệu trước và sau thực hiện.
Trong số 40 học sinh tham gia khảo sát ban đầu, có 38 học sinh đủ dữ liệu theo dõi ở cả hai thời điểm T0 và T1.
Theo bảng tổng hợp trong báo cáo nghiên cứu, số lần mở điện thoại vì những hoạt động không liên quan đến bài học giảm từ trung bình 3,85 lần xuống còn 1,45 lần trong mỗi buổi tự học 20 phút, tương ứng mức giảm 2,40 lần.
Đồng thời, tỷ lệ hoàn thành mục tiêu tự học trung bình tăng từ 52,3% lên 82,5%, chênh lệch 30,2 điểm phần trăm.
Các kết quả bước đầu cho thấy xu hướng tích cực về khả năng hạn chế xao nhãng và thực hiện kế hoạch tự học trong nhóm học sinh được theo dõi.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng nhận thức được rằng thời gian thực hiện còn ngắn, số lượng học sinh tham gia chưa lớn và dữ liệu chủ yếu dựa trên hoạt động tự ghi chép. Vì vậy, những thay đổi ghi nhận được chưa đủ để khẳng định hoàn toàn do giải pháp tạo ra.
Chính sự thận trọng trong phân tích và đánh giá cũng là một trong những yêu cầu quan trọng của hoạt động nghiên cứu khoa học.
4. Phát huy tư duy nghiên cứu, năng lực tự học và tinh thần sáng tạo
Thông qua quá trình thực hiện đề tài, học sinh có cơ hội tiếp cận những bước cơ bản của nghiên cứu khoa học như xác định vấn đề, xây dựng câu hỏi nghiên cứu, thiết kế phiếu khảo sát, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu và rút ra nhận xét.
Đặc biệt, việc trực tiếp xây dựng và sử dụng bộ công cụ theo dõi thói quen tự học giúp các em phát triển khả năng quan sát, tư duy logic, kỹ năng làm việc nhóm, tính trung thực và tinh thần trách nhiệm.
Dự án còn góp phần nâng cao nhận thức về việc sử dụng điện thoại thông minh an toàn, hợp lý, khuyến khích học sinh tự giác xây dựng kế hoạch học tập và từng bước hình thành thói quen tự học chủ động.
Đối với nhà trường, những nghiên cứu xuất phát từ các vấn đề gần gũi trong đời sống học sinh là cơ hội để gắn kiến thức được học với thực tiễn, phát huy năng lực giải quyết vấn đề và khơi dậy niềm yêu thích khám phá khoa học.
5. Lan tỏa tinh thần nghiên cứu khoa học trong nhà trường
Việc học sinh Trường TH-THCS Tân Hồng tham gia nghiên cứu đề tài về tác động của điện thoại thông minh đến khả năng tập trung và thói quen tự học là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong năm học 2026–2027.
Thông qua dự án, các em không chỉ được rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học mà còn có cơ hội tìm kiếm giải pháp cho những khó khăn thực tế của bản thân và bạn bè trong quá trình học tập.
Dự án cũng cho thấy nghiên cứu khoa học không nhất thiết phải bắt đầu từ những vấn đề lớn lao hay đòi hỏi thiết bị phức tạp. Đôi khi, một câu hỏi xuất phát từ thói quen sinh hoạt và học tập hằng ngày cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho những khám phá bổ ích.
Với sự nỗ lực của học sinh và sự đồng hành của giáo viên hướng dẫn, hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật góp phần xây dựng môi trường giáo dục tích cực, khuyến khích tinh thần sáng tạo, trung thực và chủ động trong học tập.
“Dùng điện thoại đúng lúc – Tự học chủ động hơn” không chỉ là thông điệp của dự án mà còn là lời nhắn gửi ý nghĩa tới học sinh trong việc sử dụng công nghệ thông minh, có trách nhiệm và hiệu quả.
Hy vọng rằng, từ những hoạt động nghiên cứu thiết thực như trên, phong trào nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của Trường TH-THCS Tân Hồng sẽ tiếp tục được quan tâm, phát triển, tạo thêm nhiều cơ hội để học sinh phát huy năng lực, niềm đam mê khám phá và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português